Jan van het Kruis - geschriften

From SPIRIN
Jump to: navigation, search

John of the Cross.jpg

Jan van het Kruis
Geschriften
Kees Waaijman
Cees Bartels


Main contributions:



Jan van het Kruis - Geschriften
Vertaalproject

Kees WaaijmanCees Bartels Kees WaaijmanCees Bartels   2010Workspace


Leven

Zie Jan van het Kruis

Werken
Het spirituele proces
Referentiekader
  • Schrift
  • Filosofie
  • Mystieke theologie


Bij de vertaling

Iedere vertaling hoopt een in alle opzichten getrouwe weergave van het origineel te zijn. Dat is een illusie. Het origineel heeft - zeker als het gaat om een sterke tekst - allerlei literaire eigenschappen, contextuele bindingen, rethorische CB.retorische strategieën, autobiografische verwikkelingen, die niet één op één overzetbaar zijn. Onbegonnen werk dus.

Wat wel mogelijk is: (1) aangeven waarop gelet moet worden bij déze vertaling; (2)aangeven hoe de vertalers te werk zijn gegaan. Op beide punten gaan we kort in.

Ad 1. Aandachtspunten Voorzover wij dat kunnen nagaan, hebben wij bij het vertalen vooral gelet op de volgende punten.

  • De helderheid van het mystieke proces
  • Genre en setting
  • Consistent vocabularium
  • Belang van de beeldtaal
  • Geen uitleg-vertaling

Het mystieke proces. Met het oog op het spirituele proces is het van belang de mystieke taal van Jan van het Kruis getrouw te volgen in zijn innerlijke dynamiek. Door de auteur op zijn geestelijke weg, zoals verwoord in zijn werken, van zo nabij mogelijk te volgen, wordt CB.worden ook de lezer aanknopingspunten voor zijn of haar geestelijke weg CB.aangereikt?. Dit is - als in een gesprek - de basis voor het verstaan. Alle werken zijn betrokken op de mystieke omvorming die erin tersprake komt. We hebben gezien hoe Jan van het Kruis in zijn geschriften steeds nieuwe facetten van het mystieke proces belicht. Deze belichting vloeit niet slechts voort uit zijn eigen geestelijke groei (rijping, groei) maar ook uit de verschillende situaties (settingen, Sitz im Leben) waarbinnen hij spreekt: onmiddellijk geïnspireerd in zijn gedichten; gericht op de structuur en dynamiek van het mystieke proces in zijn tractaten; mystagogisch gericht op zijn gesprekspartners in zijn brieven; enzovoort.

Genre en setting. De betrokkenheid bij het mystieke proces is de constante in de werken. Maar de kleur van deze betrokkenheid verschilt alnaargelang setting en genre: de geichten liggen het dichtst bij de mystieke omvorming, zij zijn er ahw de onmiddellijke uitdrukking van; de tractaten weerspiegelen een didactische setting (die de gedichten niet geheel vreemd is) en zijn sterk betrokken op de structuur en de dynamiek van de mystieke omvorming; de brieven vinden hun Sitz im Leben in de begeleiding en zijn dus sterk mystagogisch gericht (wat trouwens alle werken in wezen zijn).

Het verschil in setting (Sitz im Leben) betekent een verschil in genre (Gattung), dat in de vertaling zichtbaar moet worden. De gedichten dienen de mystieke omvorming zo onmiddellijk mogelijk te vertolken; dit vraagt niet zozeer om een literaire nabootsing (bijvoorbeeld in rijm en/of metrum), maar een zodanige taalverdichting in het Nederlands dat de densiteit van het mystieke proces daarin verwoord wordt. De tractaten moeten niet alleen de gedichten trouw volgen (ze zijn een commentaar), maar bovenal de logica van de geestelijke weg luciede CB.lucide articuleren; genrematig is een heldere, soepele, doorzichtige betoogtrant vereist; de meeste speelruimte voor een niet nodeloos vervreemdende vertaling zit in de zinsbouw (inclusief voeg- en bijwoorden); een dynamisch-equivalente omzetting van de zinsstructuren zorgt ervoor dat de lezer(es) directe aansluiting voelt. De brieven... De gezegden en spreuken...

Vocabularium. Tijdens het vertaalproces kristalliseren de centrale categorieën en sleutelwoorden zich uit waar de articulatie van het mystieke proces als het ware draait. Deze vergen een consistente vertaling. Enkele open deuren: God, geest, ziel, omvorming, deugd enz.

Beeldtaal. De beeldtaal is in de articulatie van het mystieke proces geen literair versiersel van iets dat eigenlijk al begrepen werd zonder beeldtaal. In dat geval is het beeldend taalgebruik een vrijblijvende illustratie, een overbodige toevoeging. Het tegendeel is waar: de beeldtaal opent het zicht op de zaak zelf. Een voorbeeld: in de Vlam van liefde levend is het vuur dat inwerkt op het hout een centraal leidbeeld, wezenlijk voor de ontvouwing van het mystieke proces. In de vertaling moet deze beeldtaal in al zijn vertakkingen nauwgezet worden gevolgd.

Pragmatiek. De pragmatiek van de vertaling is niet didactisch of kathechetisch CB.catechetisch. De vertaling wordt niet voorzien van verklarende voetnoten. Het is geen uitleg-vertaling in deze zin, dat als het ware in of onder de vertaling allerlei ondertitelingen worden aangeleverd. De voetnoten beperken zich tot het strikt noodzakelijke. Wel zijn er registers. In het woordregister worden enkele semantische velden kort toegelicht. Bijvoorbeeld het semantisch veld rond: vuur, brand, vlam, hitte, verzengen, schroeien etc.


Ad 2. Werkwijze Kort wordt beschreven hoe het vertaalproces verlopen is, wie daaraan in welke rol hebben geparticipeerd.

  • Basisvertaling door Cees Bartels. Cees zal hier in enkele regels beschrijven hoe hij de basisvertaling heeft vervaardigd.
  • Aanscherping op de centrale vertaaldoelstelling en versoepeling van de betoogtrant door Kees Waaijman. Ik zal in enkele regels proberen aan te geven waarop ik gelet heb bij de tweede vertaalversie.
  • Terugkoppeling naar Cees Bartels: afweging. Cees vertelt in enkele regels, hoe die afweging in zijn werk gaat.
  • Meelezers Henk Hoeks en Hein Blommestijn. Henk en Hein geven kort aan waarop zij letten (als zij meedoen).
  • Eindtekst door Cees Bartels en Kees Waaijman. Enkele regels over de laatste afweging.
  • Inleiding en registers door Kees Waaijman. Doelstelling en beperkingen krot aangeven.